Qəfil başlayan yuxu problemləri bəzi ciddi xəstəliklərin ilkin əlaməti kimi ortaya çıxa bilər. Parkinson və Alzheymer kimi nevroloji pozuntuların erkən mərhələsində yuxusuzluq diqqət çəkən simptomlardan biri hesab olunur.

Yuxu insan beyninin bərpası, yaddaşın möhkəmlənməsi və emosional sabitliyin qorunması üçün həyati əhəmiyyət daşıyır:

“Son illərdə aparılan elmi tədqiqatlar göstərir ki, yuxusuzluq hər zaman sadəcə həyat tərzi ilə bağlı problem deyil, bəzi hallarda ciddi nevroloji xəstəliklərin erkən xəbərçisi ola bilər. Xüsusilə Parkinson və Alzheimer xəstəliklərinin başlanğıc mərhələsində yuxu pozuntuları diqqət çəkən əlamətlərdəndir. Bununla belə, hər yuxusuzluq nevroloji xəstəlik demək deyil. Lakin bəzi hallar daha ciddi yanaşma tələb edir: qəfil başlanğıc (əvvəllər normal yatan şəxsdə səbəbsiz yuxu pozulması), proqressiv xarakter (yuxunun zamanla daha da pisləşməsi), davranış dəyişiklikləri ilə müşayiət olunması (unutqanlıq, diqqət azalması, əhval dəyişiklikləri), gecə qeyri-adi hərəkətlər (yuxuda danışma, qışqırma, aqressiv davranışlar), gündüz həddindən artıq yuxululuq və ya halsızlıq, eləcə də standart tədbirlərə baxmayaraq vəziyyətin yaxşılaşmaması. Bu əlamətlər nevroloji qiymətləndirmə üçün əsas yaradır və erkən diaqnostikada mühüm rol oynaya bilər. Parkinson xəstəliyi əsasən hərəkət pozuntuları ilə tanınsa da, qeyri-motor simptomlar çox vaxt daha erkən ortaya çıxır və yuxu pozuntuları bu simptomların ön sıralarında yer alır. Erkən mərhələdə REM yuxu davranış pozuntusu (RBD) – yuxuda görülənlərin “canlandırılması”, qışqırma və ətrafların hərəkəti, tez-tez oyanmalar, səthi yuxu, yuxuya getməkdə çətinlik, gecə narahatlıq və bədəndə sərtlik hissi, həmçinin gündüz yuxululuq müşahidə oluna bilər. Xüsusilə RBD Parkinson xəstəliyinin illər əvvəl ortaya çıxa bilən ən spesifik erkən göstəricilərindən hesab olunur. Alzheimer xəstəliyində isə yuxu pozuntuları həm erkən mərhələdə, həm də xəstəlik irəlilədikcə daha qabarıq şəkildə özünü göstərir. Bu dəyişikliklər beyində baş verən neyrodegenerativ proseslərlə əlaqədardır. Əsas xüsusiyyətlərə sirkadiyan ritmin pozulması (gecə-gündüz dövrünün qarışması), “sundowning” fenomeni (axşam saatlarında narahatlıq və təşvişin artması), gecə tez-tez oyanmalar, gündüz həddindən artıq yatma və yuxunun tez-tez bölünməsi daxildir. Alzheimerdə yuxu pozuntuları yalnız simptom deyil, eyni zamanda xəstəliyin gedişinə təsir edən mühüm faktordur. Belə ki, yuxu zamanı beyində beta-amiloid kimi “toksik” zülalların təmizlənməsi baş verir və yuxunun pozulması bu maddələrin toplanmasını sürətləndirə bilər”.

The post Qəfil başlayan yuxu problemləri bəzi ciddi xəstəliklərin ilkin əlaməti kimi ortaya çıxa bilər. Parkinson və Alzhymer kimi nevroloji pozuntuların erkən mərhələsində yuxusuzluq diqqət çəkən simptomlardan biri hesab olunur. first appeared on Pediatr.

B12 vitamini (kobalamin) insan orqanizmində sinir sistemi və qan yaranması prosesində mühüm rol oynayan əsas vitaminlərdən biridir. Xüsusilə beyin funksiyaları və enerji mübadiləsi ilə sıx əlaqəli olduğu üçün onun səviyyəsindəki dəyişikliklər birbaşa insanın gündəlik həyat keyfiyyətinə təsir edir.

Əvvəla, B12 vitamini əhval-ruhiyyənin tənzimlənməsində iştirak edən neyrotransmitterlərin sintezində rol oynayır. Serotonin və dopamin kimi maddələr emosional balansın qorunmasında əsasdır. B12 çatışmazlığı zamanı bu maddələrin sintezi pozula bilər və nəticədə depressiya, əsəbilik, motivasiya azalması kimi hallar ortaya çıxa bilər. Xüsusilə uzun müddət səbəbi aydın olmayan depressiv əhval müşahidə edilən şəxslərdə B12 səviyyəsinin yoxlanılması vacibdir.

Digər tərəfdən, B12 vitamini enerji səviyyəsinin qorunmasında da mühüm rol oynayır. Bu vitamin qırmızı qan hüceyrələrinin yaranması üçün zəruridir. Onun çatışmazlığı zamanı anemiya inkişaf edir ki, bu da toxumalara oksigen daşınmasının azalmasına səbəb olur. Nəticədə insan özünü davamlı yorğun, halsız və gücsüz hiss edir. Bundan əlavə, B12 hüceyrə səviyyəsində enerji istehsalında iştirak edərək metabolik proseslərin effektivliyini təmin edir.

Sinir sistemi baxımından da B12 vitamini əvəzolunmazdır. O, sinir liflərini qoruyan mielin qişasının saxlanılmasında iştirak edir. Çatışmazlıq zamanı əllərdə və ayaqlarda keyimə, iynələnmə hissi, hətta koordinasiya problemləri yarana bilər. Bu isə artıq nevroloji əlamətlərin başladığını göstərə bilər.

Risk qruplarına gəldikdə, vegetarian və vegan qidalanan şəxslər, yaşlılar, mədə-bağırsaq sistemi xəstəlikləri olanlar, eləcə də uzun müddət metformin və ya proton pompa inhibitorları qəbul edənlər B12 çatışmazlığına daha meyllidir. Çünki bu vitamin əsasən heyvani mənşəli qidalarda olur və onun sorulması mədə-bağırsaq sistemindən asılıdır.

Nəticə olaraq qeyd etmək lazımdır ki, B12 vitamini sadəcə “enerji verən” bir maddə deyil, həm də psixi və nevroloji sağlamlığın vacib sütunlarından biridir. Əgər orqanizmdə onun səviyyəsi normaldırsa, əlavə qəbulun xüsusi təsiri olmaya bilər. Lakin çatışmazlıq zamanı düzgün diaqnostika və müalicə həm əhval-ruhiyyəni, həm də enerji səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər.

Sağlam həyat üçün bəzən ən vacib addım, məhz belə kiçik, amma təsirli faktorları vaxtında müəyyən etməkdir.

The post B12 vitamini əhval-ruhiyyəyə və enerjiyə necə təsir edir? first appeared on Pediatr.

Neyrodegenerativ xəstəliklər – Alzheymer xəstəliyi, Parkinson xəstəliyi və müxtəlif formalı demensiyalar – mərkəzi sinir sisteminin proqressiv və geri dönməz zədələnməsi ilə xarakterizə olunur. Bu xəstəliklərdə neyron itkisi, sinaptik əlaqələrin pozulması, neyroiltihab və patoloji zülal yığılımı (beta-amiloid, tau, alfa-sinuklein) əsas patogen mexanizmlərdir. Klassik müalicə üsulları əsasən simptomatik yanaşmaya əsaslandığından, son illərdə beyin toxumasının real bərpasını hədəfləyən regenerativ terapiyalara – xüsusilə kök hüceyrə və ekzosom əsaslı müalicələrə maraq artmışdır.

Neyrodegenerativ xəstəliklərin patofizioloji əsasları

Alzheymer xəstəliyində əsasən hipokampus və kortikal sahələrdə neyron itkisi, beta-amiloid lövhəcikləri və tau zülalının hiperfosforlaşması müşahidə olunur. Parkinson xəstəliyi isə əsasən substantia nigra pars compacta bölgəsində dopaminergik neyronların degenerasiyası ilə xarakterizə olunur. Demensiyalarda (vaskulyar, Lewy cisimcikli, frontotemporal və s.) müxtəlif mexanizmlər iştirak etsə də, ümumi nəticə sinaptik disfunksiya və neyron ölümüdür.

Bu proseslər oksidativ stress, mitoxondrial disfunksiya, neyroiltihab və apoptozla sıx əlaqəlidir. Regenerativ müalicələrin əsas məqsədi bu zəncirvari patoloji prosesləri dayandırmaq və ya geri çevirməkdir.

Kök hüceyrə müalicəsi: mexanizmlər və potensial

Kök hüceyrələr özünü yeniləmə və müxtəlif hüceyrə tiplərinə diferensiasiya qabiliyyəti ilə seçilir.

Neyrodegenerativ xəstəliklərin müalicəsində kök hüceyrə terapiyası sadəcə zədələnmiş neyronları əvəz etmək deyil, həm də beynin daxili bərpa mexanizmlərini aktivləşdirmək potensialına malikdir.

1. Kök Hüceyrə Müalicəsinin Mexanizmləri

Bu müalicə üsulu aşağıdakı əsas mexanizmlər vasitəsilə beyin toxumasına təsir edir:

Diferensiasiya (Hüceyrə Əvəzlənməsi): Kök hüceyrələr (xüsusilə neyral kök hüceyrələr) zədələnmiş bölgədə yeni funksional neyronlara və ya dəstəkləyici hüceyrələrə (astrositlər, oliqodendrositlər) çevrilə bilər.

Parakrin Effektlər (Tənzimləyici Təsir): Kök hüceyrələr beyinə müxtəlif neyrotrafik faktorlar (beyin törəməli neyrotrafik faktor – BDNF, sinir böyümə faktoru – NGF) ifraz edir. Bu faktorlar mövcud neyronların sağ qalmasını təmin edir, sinaptik əlaqələri gücləndirir və neyroplastikliyi artırır.

İmmunomodulyasiya və Neyroiltihabın Azaldılması: Mezeximal kök hüceyrələr (MSCs) mikroqlial hüceyrələrin aktivliyini tənzimləyərək xroniki neyroiltihabı azaldır və toxumadakı toksik mühiti yaxşılaşdırır.

2. Ekzosom Müalicəsi: Yeni Nəsil Regenerativ Yanaşma

Ekzosomlar, kök hüceyrələr və digər hüceyrələr tərəfindən ifraz olunan kiçik (30−150 nm) membranlı vezikullardır. Onlar kök hüceyrələrin parakrin təsirlərini daşıyan “mesajçılar” hesab olunur.

Ekzosomların Üstünlükləri:

Keçiricilik: Beyin-qan baryerini daha effektiv keçə bilirlər.

Təhlükəsizlik: Canlı hüceyrə olmadıqları üçün immun rədd reaksiyası və ya şiş əmələgətirmə riski (tumorigeniklik) aşağıdır.

Məzmun: Öz daxilində miRNA, mRNA, zülallar və lipidlər daşıyaraq hədəf neyronlara genetik və funksional informasiya ötürürlər.

3. Neyroregenerativ Təsirin Patofizioloji Nəticələri

Həm kök hüceyrə, həm də ekzosom müalicəsi aşağıdakı bərpaedici nəticələrə gətirib çıxarır:

Patoloji Zülalların Azalması: Toksik zülal yığılımlarının (Aβ lövhələr, tau dolaqları) təmizlənməsi sürətlənir.

Mitoxondrial Funksiyanın Bərpası: Enerji mübadiləsi yaxşılaşır, oksidativ stress azalır.

Sinaptogenezin Artması: Yeni sinaptik əlaqələr qurulur, bu da koqnitiv və motor funksiyaların yaxşılaşmasına səbəb olur.

Nəticə

Kök hüceyrə və ekzosom əsaslı regenerativ terapiyalar, neyrodegenerativ xəstəliklərin gedişatını sadəcə yavaşlatmaq deyil, həm də pozulmuş beyin funksiyalarını bərpa etmək üçün ümidverici yanaşmadır. Hazırda bu metodların uzunmüddətli təhlükəsizliyi və effektivliyi üzrə çoxsaylı kliniki sınaqlar var.

The post Alzheimer və Parkinsonda Beyin Bərpası: Kök Hüceyrə və Ekzosom Müalicəsi Nə Vəd Edir? first appeared on Pediatr.

The post Autizm spekt pozuntularında kök hüceyrə köçürülmələrinin əhəmiyyəti first appeared on Pediatr.

Bu barədə Operativ Media-ya nevroloq Röyanə Quluzadə məlumat verib.

O bildirib ki, fizioloji əl tremoruna həyəcan və qorxu zamanı yaranan titrəmə misal ola bilər:

“İnsan həyəcanlananda və ya təşviş keçirdikdə əllərdə və bədəndə titrəmə baş verir və həyəcan keçdikdən sonra dayanır. Lakin əl titrəməsi bəzi xəstəliklər səbəbindən də meydana çıxa bilər. Cavan insanlarda titrəmənin əsas səbəbi irsidir və buna essensial tremor deyilir. Bu zaman ailə üzvlərində də bənzər titrəmə müşahidə olunur. Bundan əlavə, zob xəstəliyi – hipertireoz da xüsusilə cavan və orta yaşlı insanlarda əl əsməsinə səbəb olur. Yaşlılarda isə əsas səbəb Parkinson xəstəliyidir və bu zaman titrəmə daha çox sakitlik halında müşahidə edilir. Həmçinin hərəkətlərin yavaşıması, yaddaşın zəifləməsi və nitq pozuntuları da bu xəstəliyə xasdır”.

Rəna Abbasovanın sözlərinə görə, əl titrəməsi geniş yayılmış haldır və müxtəlif səbəblərlə bağlı ola bilər:

“Bəzi insanlarda spirtli içki qəbulu, stress və yorğunluq titrəməni daha da artırır. Titrəmənin səbəbini dəqiq müəyyən etmək üçün pasiyentin yaşı, həyat tərzi, keçirdiyi xəstəliklər və titrəmənin nə zaman başladığı kimi məlumatlar vacibdir.

Əl titrəməsinə səbəb ola biləcək amillərə neyroloji xəstəliklər (Parkinson, epilepsiya, beyin damar xəstəlikləri, dağınıq skleroz, beyin travmaları), B qrup vitamin çatışmazlığı, müəyyən dərmanların təsiri, qalxanabənzər vəzin həddindən artıq işləməsi (hipertireoz) və spirtli içkidən istifadə və ya onun qəfil kəsilməsi daxildir. Bəzən titrəmə heç bir xəstəlik olmadan, idiopatik tremor şəklində də müşahidə oluna bilər.

Hərəkətlərin zəifləməsi, nitq dəyişiklikləri, yeriş pozğunluğu, əllərdə və ayaqlarda uyuşma və gücsüzlük kimi əlavə əlamətlər olduqda vəziyyət daha ciddi ola bilər və geniş müayinə tələb olunur. Uzun müddət davam edən və əlavə simptomlarla müşayiət olunan titrəmə halında nevroloqa müraciət edilməsi tövsiyə olunur”.

The post Əl titrəməsi niyə baş verir? – Həkim danışır first appeared on Pediatr.

Nevroloq Röyanə Quluzadə Sfera.az-a açıqlamasında bildirib ki, son vaxtlar həm cavanlarda həm də yaşlılarda yaddaş itməsi, yaddaş azalması kimi problemlər getdikcə artır:

“Ümumiyyətlə, beyin bədənimizdə ən çox enerjiyə ehtiyac duyan və ən həssas orqanlardandır. Gündəlik bədənimizin enerjisinin 20% beynimizin fəaliyyəti üçün istifadə olunur”.

Nevroloq gün ərzində bu enerjini haradan aldığımızla bağlı suala aydınlıq gətirib:

“Eyni zamanda beynimiz toksiki maddələrə çox həssasdır. Odur ki, ətraf mühit toksinləri, zərərli vərdişlər, içki, siqaret, havada ağır metallar – bunlar hamısı həssas sinir toxuması üçün böyük yüklənmədir”.

Müsahibimiz əlavə edib ki, beynin qidalanması boynumuzdan gələn 2 damar vasitəsilədir. Son zamanlar oturaq həyat tərzi, boyun duzlaşması, onurğa əyrilikləri kim faktorlar beynimizə qidalı maddələrin, qan axımının zəifləməsinə, beyinə az enerji çatmasına səbəb olur və getdikcə yaddaşımız və zehnimiz zəifləyir”.

Niyaz Hacıyev
Sfera.az

The post Yaddaşınızın zəifləməsini istəmirsinizsə bunu etməyin – XƏBƏRDARLIQ first appeared on Pediatr.

Bizim.Media Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, göstəriciləri təqdim edir:

Göründüyü kimi, 2020-ci ildə sinir sistemi xəstələrinin sayı 62126 olsa da, 2021-ci ildə 87951-dir. Bu isə 1 il ərzində təxmini 40 faiz artım deməkdir.

Bəs bu qədər artımın səbəbi nədir?

Xatırladaq ki, 2020-ci ilin əvvəlində Azərbaycanda pandemiya elan olundu və karantin rejimi sentyabrda isə II Qarabağ Müharibəsi başladı.

Əlbəttə, həm karantin, məhdudiyyətlərin qoyulması, küçəyə icazə ilə çıxmaq, bunlarla yanaşı, virusun sürətlə yayılması həm də müharibə həyəcanı, şəhid xəbərləri, Gəncəyə, Bərdəyə atılan raketlər və s hər biri insanların psixoloji sağlamlığına təsir etdi.

Məhz bu amillər 1 il ərzində sinir sistemi xəstəliklərinin xeyli artmasının əsas səbəbi ola bilər?

Bizim.Media mövzuyla əlaqədar nevroloq Röyanə Quluzadənin fikirlərini öyrənib. Həkim də təsdiq edib ki, sözügedən artıma müharibə və karantinin təsiri böyükdür.

“2020-ci ildə müharibə ilə əlaqədar panik atağı, nevrozu, təşviş həyəcan pozuntusu olan insanların sayı artdı. Bunu praktikada da gördük. Müharibədən sonra həyəcan, qorxu, panik, nəfəs darlığıyla bağlı müraciətlərin sayı çoxaldı.

Pandemiyada isə məcburi qapanmaya məruz qaldığımız üçün depressiya, suisid, özünəqapanma kimi hallar yayıldı. İnsanların çoxu artıq heç nədən həzz ala bilmir, özünə qapanır, heç yerə çıxmaq istəmirdilər”.

Röyanə Quluzadə nevroloji  xəstəliklərinin artmasına səbəb olan başqa faktorları da vurğulayıb. 

Həkimin sözlərinə görə, burada ekoloji problemlər, şəhərdə yaşamaq, hətta hər yerə tələsmək belə rol oynayır.

“Şəhərdə yaşayan insanlarda nevroloji xəstəliklər daha çoxdur. Çünki şəhərdə stress, tıxac çoxdur, insanlar hər yerə tələsir. Bu da gərginliyə, sinirlə bağlı xəstəliklərin çoxalmasına səbəb olur. Həmçinin havanın çirkliliyi, karbon qazının sinir sisteminə təsiri də insanda yaddaşsızlıq, əsəbilik, huşsuzluq kimi hallar yaradır” .

Nəzrin Mirzəyeva, Bizim.Media 

The post Azərbaycanda son 5 ildə sinir sistemi xəstələrinin sayında REKORD ARTIM – İNFOQRAFİKA first appeared on Pediatr.

• Öyrənmə pozuntuları – əqli və psixi funksiyaların çatışmazlığı zamanı yaranan vəziyyətdir.
• Öyrənmə çətinlikləri isə əqli gerilik və ya inkişaf ləngiməsi ilə bağlı olmur.
• Ən çox rast gəlinən öyrənmə çətinlikləri: dispraksiya və disleksiya.
• Öyrənmə çətinliyi adətən uşaqlıq dövründə özünü göstərir və insanın ənənəvi sinif şəraitində çətinliklər yaşamasına səbəb ola bilər.
• İngilis ədəbiyyatında işlədilən “learning disability” ifadəsinin hərfi tərcüməsi öyrənmə əlilliyi kimi verilir. Bu termin ciddi əqli və psixi pozuntularda istifadə olunur.

Öyrənmə pozuntularına səbəb ola bilən əsas xəstəliklər

• Daun sindromu
• Rett sindromu
• Angelman sindromu
• Vilyams sindromu
• Prader-Vill sindromu
• DiCorc sindromu
• Kövrək X xromosom sindromu
• Serebral iflic
• Autizm sindromu
• SYNGAP1 sindromu və s.

Kövrək X xromosom sindromu

Kövrək X sindromu olan şəxslərdə aşağıdakı xüsusiyyətlər müşahidə oluna bilər:

• Göz təmasından qaçmaq
• Sosial vəziyyətlərdə narahatlıq və həddindən artıq utancaqlıq
• Tanış fəaliyyətlərdən zövq almağa üstünlük vermək
• Əl çırpmaq və ya əlləri dişləmək kimi davranışlar

Bu davranışlar çox vaxt autizmli şəxslərə bənzər şəkildə özünü göstərə bilər.

SYNGAP1 sindromu

• SYNGAP1 – öyrənmə əlilliyinə səbəb olan nadir genetik xəstəlikdir.
• Həm oğlanlara, həm də qızlara təsir edə bilər və adətən təsadüfi şəkildə baş verir.

Əlamətləri:

• Tez-tez nöbetlərin olması
• Nitqdə gecikmələr
• Emosional və davranış problemləri
• Yuxu pozuntuları
• Motor bacarıqlarda gecikmələr

Davranış xüsusiyyətləri:

• Qısa diqqət müddəti və asanlıqla diqqətin yayınması
• İmpulsiv və ya aqressiv davranışlar
• Aşağı əzələ tonusu və qeyri-sabit yerimə
• Autizmə bənzər davranışlar: göz təmasından qaçmaq, tanış rejimə üstünlük vermək, işıq və səslərə həssas olmaq, əl çırpmaq və ya əlləri dişləmək

Fiziki xüsusiyyətlər:

• Açıq ağızlı görünüş
• Dolğun qaşlar
• Gözlər arasında məsafənin artması
• Bu əlamətləri kiçik uşaqlarda aşkar etmək çətin ola bilər, buna görə də diaqnozun qoyulması bəzən gecikir.

The post DISLEKSIYA,DISPRAKSIYA-ÖYRƏNMƏ ÇƏTINLIYI YOXSA ÖYRƏNMƏ POZUNTULARI? first appeared on Pediatr.

Diqqətsizlik simptomları: (ən az 6 ay davam edən və 6 yaşından böyük)

• Çox vaxt təfərrüatlara diqqət yetirmir və ya məktəb işlərində, işdə və ya digər fəaliyyətlərdə ehtiyatsızıqdan səhvlərə yol verir.
• Çox vaxt tapşırıqlara və ya oyun fəaliyyətlərinə diqqət yetirməkdə çətinlik çəkir.
• Çox vaxt birbaşa onunla danışanda qulaq asmır.
• Tez-tez göstərişlərə əməl etmir və məktəb işlərini, ev işlərini və ya iş yerindəki vəzifələri başa çatdıra bilmir( hövsələsi çatmır).
• Tez-tez tapşırıqları və fəaliyyətləri təşkil etməkdə çətinlik çəkir.
• Çox vaxt uzun müddət ərzində zehni səy tələb edən (məktəb və ya ev tapşırığı kimi) işlərdən çəkinir, bəyənmir və ya etməkdən çəkinir.
• Tez-tez tapşırıqlar və fəaliyyətlər üçün lazım olan əşyaları (məsələn, məktəb materialları, karandaşlar, kitablar, alətlər, pul kisələri, açarlar, sənədlər, eynəklər, mobil telefonlar) itirir.
• Tez-tez asanlıqla diqqəti yayındırır.
• Gündəlik işlərdə tez-tez unutqan olur.

Hiperaktivlik simptomları:

• Tez-tez əlləri və ya ayaqları ilə hərəkət edir, qıvrılır və ya dönür və ya oturacaqdafırlanır oyan buyana.
• Çox vaxt oturacaqda qalmağ yerinə oturacağını tərk edir.
• Tez-tez uyğun olmayan vəziyyətlərdə qaçır və ya dırmaşır
• Çox vaxt sakitcə oynaya bilmir və ya asudə vaxtlarda iştirak edə bilmir.
• Tez-tez “yolda” sanki “motorla idarə olunur” kimi davranır.
• Çox vaxt həddindən artıq danışır.
• Çox vaxt sual tamamlanmazdan əvvəl cavabı açıqlayır,sualı dinləmir
• Çox vaxt öz növbəsini gözləməkdə çətinlik çəkir.
• Tez-tez başqalarına müdaxilə edir məsələn, söhbətlərə və ya oyunlara müdaxilə edir.

Amerika Pediatriya Akademiyası (AAP) tövsiyə edir ki, tibb işçiləri diaqnozu qoymazdan əvvəl mütləq valideynlərdən, müəllimlərdən və uşağa qayğı göstərən digər böyüklərdən uşağın müxtəlif şəraitlərdə, o cümlədən evdə, məktəbdə və ya həmyaşıdları ilə davranışı barədə ətraflı məlumat almalıdırlar!

DƏHS uşaqlar ən ciddi sıxıntıları məktəb və təhsil həyatında yaşayırlar!

! 1 ci sinifdən başlayaraq aparılan müalicə və psixoloji dəstəklə bu uşaqlardakı akademik çatışmazlıqları aradan qaldırmaq olur!

The post Diqqət əskikliyi hiperaktivlik sindromu nədir ? first appeared on Pediatr.

– Qıcolma, beynin müxtəlif qıcıqlandırıcılara qarşı verdiyi cavab reaksiyasıdır. Yəni müxtəlif qıcıqlandırıcı faktorların təsirilə beyin qişaları, beyin toxuması həssaslaşır və buna reaksiya verir. Qıcıqlandırıcı faktorlar isə çox müxtəlif ola bilər. Məsələn, infeksion faktorlar, bakteriya, virus, göbələk, helmintozlar. Yəni müxtəlif qurd və parazitlər, metabolik pozuntular, məsələn, hipoqlikemiya, hiperqlikemiya, yəni şəkərin qanda düşməsi, qalxması, mineral mübadiləsinin pozulması, hipokalsemiya, yəni qanda kalsiumun səviyyəsinin düşməsi və bir çox digər vəziyyətlər qıcolmalara səbəb ola bilər.

– Günümüzdə bir çox insan qıcolma ilə epilepsiyanı qarışdırır. Qıcolma ilə epilepsiya arasında fərq varmı?

– Qıcolma və epilepsiya tamamilə fərqli anlamlardır. Bəzən insanlar elə bilir ki, qıcolma və epilepsiyar eyni məvhumdur. Lakin bu belə deyil. Fikir verdiyiniz kimi qıcolma zamanı müəyyən bir qıcıqlandırıcı amil olur. Lakin epilepsiya xəstəliyi zamanı qıcıqlandırıcı amil olmadan baş verən paroksizmal hadisədir. Zatən epilepsiyanın tərifi də bu cürdür, yəni epilepsiya qıcıqlandırıcı amil olmadan beyin hüceyrələrində baş verən hipersinxron oyanmadır.

– Bu vəziyyətlər hansı yaş qruplarında daha çox müşahidə olunur?

– Qıcolmanı biz istənilən yaş qrupunda eyni dərəcədə sıxlıq görə bilirik. Lakin epilepsiya daha çox uşaq və gənc yaşlarda meydana çıxan bir xəstəlikdir.

– Qıcolma zamanı hansı əlamətlər müşahidə olunur və ətrafdakı insanlar bu hallarda necə davranmalıdır?

– Qıcolma tutması zamanı biz xəstədə çox zamanı əvvəlcə zəiflik, halsızlıq, daha sonra gözlərin qaralması, başgicəllənmənin əmələ gəlməsi və tədricən bədən əzələlərinin tonusunun düşməsi, xəstənin huşunun itməsi və daha sonra bir çox hallarda ətraflarda qıcolma, əlin ayağın tonusunun artması, bərkiməsi bəzən isə daha sonra əl və ayaqlarda çırpılma, əsmə hərəkətləri, başın arxaya ya yana çevrilməsi, ağızdan köpük gəlməsi kimi hallar görə bilirik. Bu hadisələri görən xəstə yaxınları çox zaman düzgün ilkin yardım göstərə bilmirlər. Bəzən isə hətta elədikləri müdaxilələrlə xəstənin vəziyyətini ağırlaşdırırlar.

Məsələn, qıcolması olan insanın ağzına müxtəlif metal əşyalar, qaşıq salaraq dilini dartmağa, çıxartmağa çalışırlar. Bu tamamilə səhv müdaxilədir. Belə ki, bu müdaxilə xəstənin ağız boşluğunun yaralanmasına, dişlərin sınmasına, bəzən də ağızdan gələn qanla xəstənin aspirasiyasına, boğulmasına səbəb olmaq olur.

Qıcolma vəziyyətində düzgün müdaxilə xəstəni bir böyrü üstünə çevirmək, boğazını sıxan yaxalığı açmaq, xəstənin ağzından seliyi, köpüyü təmizləmək, lakin əlini xəstənin ağzına salmamaq və rahat hava alması üçün şərait yaratmaq lazımdır.

The post “Qıcolması olan insanın ağzına qaşıq salıb dilini çıxartmaq səhv müdaxilədir” – Nevroloq first appeared on Pediatr.