Yuxusuzluq iki sağalmaz xəstəliyin erkən əlaməti ola bilər.

Qəfil başlayan yuxu problemləri bəzi ciddi xəstəliklərin ilkin əlaməti kimi ortaya çıxa bilər. Parkinson və Alzheymer kimi nevroloji pozuntuların erkən mərhələsində yuxusuzluq diqqət çəkən simptomlardan biri hesab olunur.

Yuxu insan beyninin bərpası, yaddaşın möhkəmlənməsi və emosional sabitliyin qorunması üçün həyati əhəmiyyət daşıyır:

“Son illərdə aparılan elmi tədqiqatlar göstərir ki, yuxusuzluq hər zaman sadəcə həyat tərzi ilə bağlı problem deyil, bəzi hallarda ciddi nevroloji xəstəliklərin erkən xəbərçisi ola bilər. Xüsusilə Parkinson və Alzheimer xəstəliklərinin başlanğıc mərhələsində yuxu pozuntuları diqqət çəkən əlamətlərdəndir. Bununla belə, hər yuxusuzluq nevroloji xəstəlik demək deyil. Lakin bəzi hallar daha ciddi yanaşma tələb edir: qəfil başlanğıc (əvvəllər normal yatan şəxsdə səbəbsiz yuxu pozulması), proqressiv xarakter (yuxunun zamanla daha da pisləşməsi), davranış dəyişiklikləri ilə müşayiət olunması (unutqanlıq, diqqət azalması, əhval dəyişiklikləri), gecə qeyri-adi hərəkətlər (yuxuda danışma, qışqırma, aqressiv davranışlar), gündüz həddindən artıq yuxululuq və ya halsızlıq, eləcə də standart tədbirlərə baxmayaraq vəziyyətin yaxşılaşmaması. Bu əlamətlər nevroloji qiymətləndirmə üçün əsas yaradır və erkən diaqnostikada mühüm rol oynaya bilər. Parkinson xəstəliyi əsasən hərəkət pozuntuları ilə tanınsa da, qeyri-motor simptomlar çox vaxt daha erkən ortaya çıxır və yuxu pozuntuları bu simptomların ön sıralarında yer alır. Erkən mərhələdə REM yuxu davranış pozuntusu (RBD) – yuxuda görülənlərin “canlandırılması”, qışqırma və ətrafların hərəkəti, tez-tez oyanmalar, səthi yuxu, yuxuya getməkdə çətinlik, gecə narahatlıq və bədəndə sərtlik hissi, həmçinin gündüz yuxululuq müşahidə oluna bilər. Xüsusilə RBD Parkinson xəstəliyinin illər əvvəl ortaya çıxa bilən ən spesifik erkən göstəricilərindən hesab olunur. Alzheimer xəstəliyində isə yuxu pozuntuları həm erkən mərhələdə, həm də xəstəlik irəlilədikcə daha qabarıq şəkildə özünü göstərir. Bu dəyişikliklər beyində baş verən neyrodegenerativ proseslərlə əlaqədardır. Əsas xüsusiyyətlərə sirkadiyan ritmin pozulması (gecə-gündüz dövrünün qarışması), “sundowning” fenomeni (axşam saatlarında narahatlıq və təşvişin artması), gecə tez-tez oyanmalar, gündüz həddindən artıq yatma və yuxunun tez-tez bölünməsi daxildir. Alzheimerdə yuxu pozuntuları yalnız simptom deyil, eyni zamanda xəstəliyin gedişinə təsir edən mühüm faktordur. Belə ki, yuxu zamanı beyində beta-amiloid kimi “toksik” zülalların təmizlənməsi baş verir və yuxunun pozulması bu maddələrin toplanmasını sürətləndirə bilər”.